هرساله، شرکتهای معتبر مشاورهای و تحقیقاتی جهان مانند دیلویت، مکنزی، گلوبالدیتا و وایتاندکیس گزارشهای جامع و تحلیلی درباره روندها، ریسکها و فرصتهای پیشروی صنعت معدن و فلزات منتشر میکنند. این گزارشها بهعنوان یکی از مهمترین مراجع تصمیمسازی برای مدیران، سرمایهگذاران و سیاستگذاران این صنعت شناخته میشوند.
این مقاله ترکیبی از یافتههای کلیدی و روندهای استراتژیک استخراجشده از تازهترین گزارشهای این مؤسسات است و با اتکا به هفدهمین ویرایش گزارش «رصد روندها» دیلویت و تحلیلهای تخصصی سایر نهادهای معتبر، تصویری جامع از تحولاتی ارائه میدهد که امروز صنعت جهانی معدن و فلزات را بازتعریف کردهاند.
اصطکاک ژئوپلیتیک و بازطراحی زنجیره تأمین
سال ۲۰۲۵ با بازآرایی اساسی مسیرهای تجاری جهانی همراه بود؛ تغییری که ریشه در تشدید جنگ تجاری میان ایالات متحده و چین بر سر مواد معدنی حیاتی برای گذار انرژی داشت. چین، بهعنوان بازیگر مسلط در تولید موادی مانند گالیوم و منیزیم، با اعمال محدودیتهای شدید صادراتی، وابستگی عمیق خودروسازان و تولیدکنندگان الکترونیک جهان را آشکار کرد. این تنشها به افزایش چشمگیر تعرفهها انجامید و فضای تجارت جهانی را وارد مرحلهای پرریسکتر کرد.
با فروکشکردن نسبی این تنشها در اواخر سال، تمرکز صنعت معدن از «کمینهسازی هزینه» به سمت «امنیت تأمین» تغییر جهت داد. نتیجه این تغییر، شکلگیری اتحادهای استراتژیک جدید بود؛ از جمله قراردادهای بزرگ در حوزه عناصر نادر خاکی میان کشورهایی مانند ایالات متحده و استرالیا. همزمان، کشورهایی نظیر اندونزی و شیلی سیاستهای سختگیرانهتری را برای فرآوری داخلی و افزایش سهم ارزش افزوده ملی در پیش گرفتند تا جایگزینهای قابل اتکاتری برای سلطه پالایشی چین ایجاد کنند.
مسیرهای متفاوت در بازارهای کالایی
عملکرد بازار کالاها در سال ۲۰۲۵ بازتابی از تمرکز همزمان جهان بر امنیت اقتصادی و گذار انرژی بود. فلزات گرانبها به رکوردهای تاریخی دست یافتند؛ قیمت طلا با جهشی قابل توجه به بالاترین سطوح تاریخی رسید، زیرا سرمایهگذاران در فضای بیثبات ژئوپلیتیک و تضعیف دلار، بهدنبال داراییهای امن بودند. نقره نیز روندی مشابه را تجربه کرد و از سقفهای چند دههای عبور کرد.
در حوزه فلزات مرتبط با گذار انرژی، مس همچنان در مرکز توجه باقی ماند. با وجود رشد شدید تقاضا ناشی از توسعه شبکههای برق و برقیسازی، تولید معادن جهانی مس تنها رشد محدودی را تجربه کرد. این محدودیت عرضه تحت تأثیر چالشهای عملیاتی، حوادث معدنی و بحران کمآبی در مناطق کلیدی تولید تشدید شد. در همین حال، سال ۲۰۲۵ نقطه عطفی در بخش انرژی بود؛ جایی که برای نخستین بار سهم انرژیهای تجدیدپذیر در تولید برق از زغالسنگ پیشی گرفت، هرچند تولید زغالسنگ همچنان برای پاسخ به نیاز بازارهای در حال توسعه افزایش یافت.
هسته دیجیتال و ظهور تجهیزات خودران
فناوری در صنعت معدن از مرحله آزمایش فراتر رفته و به بخشی جداییناپذیر از استراتژیهای عملیاتی تبدیل شده است. برقیسازی ناوگان اکنون در قلب برنامهریزی معادن قرار دارد و شرکتها چرخه جایگزینی تجهیزات خود را بر پایه کامیونها و ماشینآلات باتریالکتریکی طراحی میکنند. تعداد کامیونهای برقی در معادن روباز جهان طی سال ۲۰۲۵ رشد چشمگیری داشت و این روند بهویژه در معادن زیرزمینی با سرعت بیشتری دنبال شد؛ جایی که کاهش هزینههای تهویه و بهبود کیفیت هوای محیط کار، مزیتهای مضاعفی ایجاد میکند.
همزمان، تجهیزات خودران نیز به جریان اصلی عملیات معدنی تبدیل شده است. هزاران کامیون خودران در معادن جهان فعالاند و پروژههای بزرگ، استانداردهای جدیدی برای بهرهوری و ایمنی تعریف کردهاند. فراتر از تجهیزات فیزیکی، هسته دیجیتال سازمانها نیز در حال بازآفرینی است. پیادهسازی سیستمهای ERP نسل جدید و پلتفرمهای ابری، مرز میان عملیات سایت و واحدهای ستادی را کمرنگ کرده و زمینهساز شکلگیری «سازمانهای پویا» شده است؛ سازمانهایی چابک، دادهمحور و پاسخگو.
تحول نیروی کار و نقش هوش مصنوعی
ورود هوش مصنوعی مولد، ساختار نیروی کار معدن را بهطور بنیادین دگرگون کرده است. بخش قابل توجهی از وظایف مهندسی، بهویژه در حوزههایی مانند گزارشنویسی و مطالعات امکانسنجی، تحت تأثیر این فناوری قرار گرفتهاند. با این حال، هدف اصلی جایگزینی نیروی انسانی نیست، بلکه آزادسازی ظرفیت متخصصان برای تمرکز بر فعالیتهای با ارزش افزوده بالاتر، مانند تحلیل پیشرفته دادهها و تدوین استراتژیهای پایداری است.
این تحول برای جذب نسل جدید نیروی کار، بهویژه نسل Z، حیاتی است. رهبران صنعت معدن با دو چالش همزمان مواجهاند: توسعه توانمندیهای فرهنگی برای مدیریت نیروهای کار متنوع و تقویت کنجکاوی فناورانه برای پذیرش و آزمودن راهکارهای نوآورانه. برخی شرکتهای پیشرو با پیادهسازی چارچوبهای سلامت روان، تلاش کردهاند تعادل پایداری میان بهرهوری، سودآوری و رفاه کارکنان ایجاد کنند.
چشمانداز ۲۰۲۶: پایداری بهعنوان جریان غالب
با حرکت صنعت به سمت سال ۲۰۲۶، مفهوم معدنکاری «طبیعتمثبت» به جریان غالب تبدیل خواهد شد. تعهد بخش قابل توجهی از صنعت جهانی معدن به معکوسکردن روند تخریب تنوع زیستی، مسیر را برای پذیرش گستردهتر حسابداری سرمایه طبیعی هموار میکند؛ رویکردی که ارزش داراییهای طبیعی و خدمات اکوسیستمی را در تصمیمگیریهای اقتصادی لحاظ میکند.
از منظر بازار، انتظار میرود تولید مس در سال ۲۰۲۶ بهبود یابد، هرچند چالشهایی مانند تأخیر در صدور مجوزها و کاهش عیار سنگ معدن همچنان فشار بر عرضه را حفظ خواهند کرد. فناوریهای اتوماتیک نیز فراتر از مناطق پیشرو، به معادن بزرگ مس و طلا در آفریقا و قاره آمریکا گسترش خواهند یافت. در نهایت، معدنکاران موفق در سال ۲۰۲۶ شرکتهایی خواهند بود که مدیریت استراتژیک داراییهای خود را با تعهد واقعی به ایجاد میراثی مثبت در حوزههای اجتماعی و محیطزیستی متوازن میکنند.
لینک مقالات